گزارش ویژه «دیدار» از پیگیری رخداد تلخ در مرز ایران و افغانستان

نکته بسیار مهم دیگر لزوم برخورد شفاف مسئولان و مقامات کشورمان با این مسئله است. باید اسناد و مدارک طرف ایرانی به صورت روشن در اختیار افکار عمومی قرار گیرد. جنایت علیه مهاجران افغان اتهامی ساده نیست. اگر چنین جنایتی رخ داده باشد، دولت و ملت ایران مدعی اول علیه خاطیان هستند. اگر هم بر اساس اظهارات مقامات رسمی کشورمان چنین اتفاقی نیفتاده است باید مدارک و اسناد در اختیار افکار عمومی قرار گیرد و توضیحات به روشنی از سوی مقامات رسمی به مردم ارایه شود. زخم هریرود باید با داروی شفافیت شفا یابد و هیچ چاره دیگری در کار نیست. 

کد خبر: ۶۲۴۲۳
۰۸:۰۰ - ۱۲ خرداد ۱۳۹۹

پرونده هریرود همچنان مفتوح است

 

دیدارنیوز ـ مسلم تهوری: در آغاز رسانه‌ها و مسئولان افغانستانی مدعی شدند حدود ۵۰ تبعه افغان به صورت غیرقانونی وارد خاک ایران شده‌اند و مأموران مرزبانی ایران آن‌ها را دستگیر کرده‌اند و تا این جای داستان مشکلی نبود اما از اینجا به بعد افتاد مشکل‌ها!

 

نجات یافتگان مدعی بوده و هستند که مأموران ایرانی آن‌ها را شکنجه و هتک حرمت کرده‌اند و سپس داخل هریرود ریخته‌اند. ۱۸ جسد اتباع افغانستان نیز از هریرود به دست آمده است. رسانه‌های دنیا نسبت به این واقعه دردناک واکنش نشان دادند و پیش از آنکه اثبات شود ایران در این فاجعه غمبار دست داشته، ایران را محکوم کردند.

 

رد اتهام از سوی ایران
یک ماه از فاجعه هریرود گذشته اما همچنان فرجام این واقعه ناگوار مشخص نشده است. رسانه‌های افغانستان کماکان به مرثیه سرایی ادامه می‌دهند و مدعی هستند مرزبانان جمهوری اسلامی ایران باعث و بانی این اتفاق شوم بوده‌اند. در طرف مقابل وزارت امور خارجه ایران مدعی است در روز مورد ادعا کسی از مرز رد نشده است و چنین اتفاقی در خاک ایران نیفتاده است. وزارت خارجه خبر داده که بررسی‌های لازم انجام گرفته و بر اساس آن مرزبانان ایرانی نقشی در این اتفاق ناگوار نداشته‌اند.


سرهنگ صمدی مرزبان ارشد مرز ایران و افغانستان در تاریخ ۲۳ اردیبهشت با اشاره به اینکه از خبر فوت اتباع افغانستانی در مرز ایران که در فضای مجازی افغانستان در حال انتشار بوده مطلع شده گفت: «تعجب کردم، چون ما اتفاق خاصی در مرز نداشتیم. سریعا تماس گرفتم با مرزبان سرحدی غرب افغانستان، آقای گلبدین الکوزی پاسخگو نبودند. من سه مکاتبه با افغانستان انجام دادم به صورت رسمی و تاکنون هم پاسخی به ما ارائه نکرده‌اند».


او در ادامه صحبت‌هایش گفت: «برای اطمینان روز اول و روز‌های بعد چندین بار نیرو‌ها را برای پایش اعزام کردیم. تمام نقاط مرزی مورد اشاره را که گروهان جنت آباد بود از دهانه مرز مشترک ایران، افغانستان و ترکمنستان تا انتهای حوزه جنت آباد پایش کردیم هیچ گونه آثاری از بابت موضوعی که منتشر شده بود، یافت نشد. وضعیت جغرافیایی و شیب رودخانه و قوس و گریز از مرکز رودخانه طوری است که اگر چیزی هم روی آب شناور شود، در قسمت‌های بیشتری باید به ساحل ایران بیاید».


سخنگوی وزارت خارجه در نشست خبری روز دوشنبه ۲۹ اردیبهشت نیز گفت: «هیچ گزارشی رسمی را نهاد امنیتی و نظامی و مرزبانی ما تایید نکرده و معلوم نیست این‌ها به چه طریقی جان باختند.»


پنج شنبه ۲۵ اردیبهشت هیئتی از افغانستان به ایران سفر کرد. وزارت خارجه ایران می‌گوید اعزام این هیئت به مرز ایران پس از دعوت کتبی مرزبانی جمهوری اسلامی از افغانستان بوده است. به گفته ایران این دیدار بیش از ۱۰ روز پس از حادثه و با اصرار طرف ایرانی و ارسال حداقل سه مکاتبه مرزبانی از سوی ایران صورت گرفته است.


از سوی دیگر هیئت تعیین شده از سوی دولت افغانستان هم روز ۲۷ اردیبهشت اعلام کرد که همه اسناد، مدارک، فیلم‌ها و عکس‌های مربوط به این موضوع را که از نظر فنی، حرفه‌ای و قانونی بررسی شده‌اند، در اختیار مقامات ایرانی قرار داده است.

 

پرونده هریرود همچنان مفتوح است


وزارت خارجه افغانستان می‌گوید: ایران شواهد و اسناد این کشور درباره غرق کردن مهاجران افغان توسط نیرو‌های مرزبانی جمهوری اسلامی را رد کرده است. سخنگوی وزارت خارجه افغانستان با اعلام این خبر گفته است افغانستان، تحقیقات را خصوصا برای جلوگیری از تکرار چنین حوادثی در آینده با تمام قوت به پیش می‌برد.
 
به هر حال آنچه مسلم است یا مرزبانان ایرانی مرتکب این عمل غیرانسانی شده‌اند که می‌بایست به اشد مجازات محکوم شوند و از دولت و ملت افغانستان عذرخواهی شود یا رسانه‌های افغانستان به یک امر واهی دامن زده‌اند که دولت اشرف غنی ضمن عذرخواهی از ایران بایست با این نشریات برخورد کند.


البته باید توجه داشت افغانستان تمایلی برای حفظ مرزهایش با ایران ندارد و مسئولیت حفاظت از مرز را به طور کامل به گردن ایران انداخته است. اینکه یک کشور تعدادی از پاسگاه‌های مرزی خود را تعطیل کند جای سؤال دارد. یک کشور به تنهایی نمی‌تواند و نباید مرز‌های مشترک را حفظ کند. موسوی سخنگوی وزارت امور خارجه نیز با این نکته اشاره کرد و گفت وظیفه هر کشوری حفاظت از مرز‌ها و سرحدات خود است. امری که افغانستان نسبت به آن سهل انگاری کرده است.

 

پیگیری‌های دیدارنیوز
متأسفانه در مورد واقعه هریرود اطلاعات زیادی در دست نیست مقامات ایرانی منکر این قضیه هستند و مقامات افغان نیز اسناد و مدارک دال بر عاملیت ایران را منتشر نکرده‌اند و صرفا اتهامی را متوجه ایران کرده‌اند. در راستای وظیفه رسانه‌ای خود با سفارت افغانستان در تهران تماس گرفتیم، اما هیچ کس پاسخگو نبود به همین علت سؤالاتمان را برای سفارت افغانستان ایمیل کردیم، اما سفارت همچنان پاسخگو نیست. با بسیاری از فعالان افغان نیز تماس گرفتیم عده‌ای اعلام کردند که حاضر به گفت‌وگو نیستند و تعدادی دیگر نظراتشان را گفتند، اما مایل نبودند نام‌شان مطرح شود و خواستند گفته‌هایشان منتشر نشود البته بدون ذکر نام و یا نقل قول مستقیم از تحلیل‌هایشان در این گزارش استفاده شد.

 

کارشناسان چه می‌گویند؟

در راستای پیگیری‌های دیدارنیوز افشار سلیمانی دیپلمات و کارشناس امور بین الملل گفت: پیرامون این اتفاق تأسف‌بار، افغانستان باید مستندات خود را ارائه کند و صرف اتهام زنی نمی‌توان ایران را مقصر جلوه داد. منتهی در این مورد خاص به نظر می‌رسد مسئله فراتر از این حرف‌ها هست بر فرض که اتفاق هم افتاده باشد بولد شدن آن به صورت فعلی جای سؤال دارد.


این دیپلمات معتقد است جریان مزبور کاملا هدایت شده است و اهداف دیگری در پس آن وجود دارد. بعد از آنکه ایران مذاکراتی با طالبان انجام داد و از سویی گرایش ایران به عبدالله عبدالله و عدم شرکت در مراسم تحلیف اشرف غنی طرفداران غنی را مجاب ساخت سناریویی طراحی کنند و ایران را تحت فشار قرار دهند تا از این نمد کلاهی بدوزند.


آن‌طور که افشار سلیمانی بیان می‌کند دو دستگی در افغانستان در قبال ایران به وجود آمده و به نظر می‌رسد دولت اشرف غنی هم رویکردی ضد ایرانی انتخاب کرده است. افغانستان معتقد است ایران به طالبان نزدیک شده است. آمریکا هم با این ادعا همصدا شده و از این موضوع استفاده تبلیغاتی می‌کند. این در حالی است که دولت کابل خودش در پی مذاکره با طالبان است و آمریکایی‌ها هم خودشان مدت‌هاست که به مذاکره با این گروه مشغولند و حتی توافقاتی هم کرده‌اند.


افشار سلیمانی همچنین عنوان کرد: کشور‌ها یک کمیسیون مرزی با یکدیگر دارند به مجرد اینکه اتفاقی در مرز بیفتد باید این کمیسیون تشکیل شود و اتفاق مورد بررسی قرار گیرد. در خبر‌ها چیزی در مورد تشکیل کمیسیون مرزی با افغانستان ندیدیم لذا اطلاع دقیق هم نداریم این کمیسیون تشکیل شده یا خیر؛ از طرفی کمیسیون کنسولی بین کشور‌ها نیز وجود دارد که در این کمیسیون نماینده مرزبانی نیز حضور دارد به هر حال اتفاقاتی از این دست راهکار‌هایی دارد که باید از مجاری قانونی آن استفاده کرد امری که به نظر می‌رسد در جریان مذکور انجام نپذیرفته و مقامات افغانی درپی فشار بر جمهوری اسلامی ایران هستند تا امتیازاتی بگیرند.


فداحسین مالکی سفیر سابق ایران در افغانستان و نماینده مجلس شورای اسلامی نیز در مورد اتهاماتی که رسانه‌های وابسته متوجه جمهوری اسلامی کرده اند عنوان کرد: بیش از ۴ دهه ما میزبان افغان‌ها هستیم و در سخت‌ترین شرایط در کنار آن‌ها بودیم و همواره به شهدا و جانبازان افغانستانی احترام گذاشته‌ایم.


در شأن جمهوری اسلامی ایران نیست که بخواهد همچین عملی را مرتکب شود؛ رسانه‌های وابسته به آمریکا و انگلیس به این مسئله دامن زده‌اند و تا آنجا که بنده از وزیر امور خارجه افغانستان شناخت دارم وی فرد واقع بینی است و این امر قطعا جنبه سیاسی دارد. وی در پایان اشاره کرد افغانستان نیز باید نسبت به اتباعش حساس‌تر عمل کند و در کنترل و ورود و خروج اتباعش دقت عمل بیشتری به خرج بدهد.


به هر حال وقتی حکومتی از انجام بدیهی‌ترین وظایفش استنکاف می‌ورزد تبعاتی به دنبال دارد و نمی‌تواند تقصیر‌های ناشی از کم کاری‌های خود را متوجه دیگران کند امری که از چشم جامعه افغانستان نیز دور نمانده است. یک فعال افغان به نام عبدالله گلستانی با اشاره به همین موضوع توئیت کرده: «چطور وقتی هر روز صد‌ها سرباز اردوی ملی را طالبان شهید می‌کنند، کسی معترض نیست یا چرا مردم برای کم کاری و نالایقی زمامداران که با مدیریت ضعیف و قوم گرایی مردم را مجبور می‌کنند، برای یک لقمه نان به کشور‌های دیگر بروند، اعتراض نمی‌کنند». او معتقد است که مردم بیش از هر چیز یا کسی، باید یقه حکومت افغانستان را بگیرند.


آنچه مسلم است این جریان سازی یک بازی خطرناک است که پیوند‌های عمیق دو ملت ایران و افغانستان را مورد تهدید قرار داده و عده‌ای سوار بر موج رسانه‌ای عنان کار را از دست داده‌اند و دست به اعمال خشونت آمیز زده‌اند. در همین رابطه ده‌ها تن از شهروندان خشمگین منطقه کهسان هرات جاده‌ها را مسدود کردند و یک کامیون ایرانی را آتش زدند و خواستار محاکمه و مجازات عاملان حادثه به رودخانه انداختن کارگران شدند.


عبدالستار یکی از این معترضان گفته: «از این به بعد هیچ کامیون ایرانی اجازه عبور از مسیر اسلام قلعه ـ هرات را ندارد و در صورت مشاهده راننده ایرانی را خواهیم کشت».


سید محمدجواد هاشمی کارشناس مسائل افغانستان پیرامون اتفاقاتی که می‌تواند به تبع واقعه هریرود ملت‌های ایران و افغانستان را درگیر کند گفت: «علی‌رغم وجود اختلافات طایفه‌ای و مذهبی و همچنین یاغی‌گری به زعم قدرت‌های بزرگ برخی از سیاستمداران آن کشور‌ها را ترغیب می‌کند با بزرگنمایی کوچکترین حوادث، ذهن مردم دو کشور را نسبت به یکدیگر آزرده نماید. در گذشته شهادت دیپلمات‌های ایرانی توسط طالبان پاکستان می‌رفت تا جرقه جنگ را بزند که با درایت رهبران نظام آن توطئه خاموش شد؛ بنابراین سیاستمداران و تصمیم سازان دو کشور باید این خطرات بالقوه را در نظر داشته باشند».

 

دمیدن در آتش اختلاف: خلاف رسم همسایگی

به هر حال اتفاقاتی همچون آتش زدن کامیون ایرانی و تهدید به قتل ایرانی‌ها اگر بخواهد ادامه داشته باشد عواقب ناخوشایندی را به دنبال خواهد داشت و اگر امروز با واقع بینی و تدبیر بتوان ابعاد اتفاق ناگوار هریرود را روشن ساخت و با عاملان احتمالی برخورد جدی داشت و آرامش را حاکم ساخت فردا شاید دیر باشد و اتفاقات ناگوار دیگری را به همراه داشته باشد.

 

در این میان برخی اظهار نظرها و اعلام موضع‌ها بر آتش خشم و عصبانیت می‌افزاید. سخنان مریم سما نماینده پارلمان افغانستان که در شبکه‌های اجتماعی هم دست به دست شد، نمونه‌ای از همین سخنان است. سما در این سخنان به شدت از وضعیت مهاجران افغانستانی در ایران انتقاد کرده است و با ادبیاتی تند خواستار رعایت حقوق افغان‌ها در ایران شده است. او مدعی است که اسناد قطعی در مورد فاجعه هریرود وجود دارد که مرزبانان ایرانی را عامل این فاجعه معرفی می‌کند. سما البته سخنی از این مدارک نمی‌گوید. به نظر می‌رسد نخستین گام برای کاستن از شدت التهاب فضا، منتشر کردن این اسناد از سوی دولت افغانستان و مقامات رسمی این کشور است. بدیهی است اگر فردی در ایران مسئول چنین رخدادی باشد باید با مجازات مواجه شود. چرا که علاوه بر نقض حقوق چند فرد بی‌گناه حیثیت بین‌المللی کشور را لکه‌دار کرده است. آن هم کشوری که بر خلاف سخنان نماینده پارلمان افغانستان، سالهاست که میزبان میلیون‌ها نفر از مهاجران افغانستانی بوده است، در حالی که اکثریت بزرگی از این مهاجران به صورت غیرقانونی در خاک ایران حضور دارند. اگر هم چنین اسنادی وجود ندارد، یا شبهاتی در مورد آن‌ها وجود دارد سخنانی از نوع سخنان این نماینده پارلمان افغانستان، جز افزودن بر ابهام فضا و ایجاد تنش بین دو ملت همسایه کارکردی ندارد.

 

سما در سخنانش از لزوم رعایت حسن همسایگی و همجواری سخن می‌گوید و از لزوم عمل کردن ایران به تعهدات خود به عنوان یک دولت. هر دو این تذکرات درست هستند. اما سوال اینجاست که آیا وارد کردن اتهام به کشور همسایه آن هم بدون ارایه سند و مدرک و در زمانی که هنوز تحقیقات کامل نشده و نتیجه‌ای رسمی منتشر نشده است، تطابقی بر اساس حسن همجواری و آداب همسایگی دارد؟ آیا دولت افغانستان به عنوان یک دولت، مسئول حفاظت از مرزهای خود و ممانعت از ورود مهاجران غیرقانونی به خاک ایران نیست؟ آیا وجود برخی مشکلات برای مهاجران افغانستانی در ایران، نافی میزبانی ایران از برادران و خواهران افغانستانی است و آیا در قبال این میزبانی تنها باید این تلخی‌ها و تندی‌ها را گاه به گاه از تریبون‌های رسمی شنید؟ تحصیل هزاران کودک افغانستانی در ایران و بهره‌مندی افغان‌ها از امکانات محدود کشوری تحت تحریم و فشار و زیستن مسالمت‌آمیز مردم ایران با مهاجران همسایه شرقی جایی در کلام این نماینده افغانستان ندارد؟ آیا این رسم همسایگی و برادری و خواهری است؟

 

نکته بسیار مهم دیگر لزوم برخورد شفاف مسئولان و مقامات کشورمان با این مسئله است. باید اسناد و مدارک طرف ایرانی به صورت روشن در اختیار افکار عمومی قرار گیرد. جنایت علیه مهاجران افغانی اتهامی ساده نیست. اگر چنین جنایتی رخ داده باشد، دولت و ملت ایران مدعی اول علیه خاطیان هستند. اگر هم بر اساس اظهارات مقامات رسمی کشورمان چنین اتفاقی نیفتاده است باید مدارک و اسناد در اختیار افکار عمومی قرار گیرد و توضیحات به روشنی از سوی مقامات رسمی به مردم ارایه شود. زخم هریرود باید با داروی شفافیت شفا یابد و هیچ چاره دیگری در کار نیست. 

 

 

 

ارسال نظرات
نام:
ایمیل:
* نظر:
گفتگو
یادداشت
پربازدیدها
پربحث ترین ها
آخرین اخبار
عکس
بشنوید
فیلم